Hubertus, czyli pogoń za lisem bez lisa

Nocowałam w miasteczku nad jeziorem. Rano, kiedy dojechałam do stadniny, nad łąkami leżała mgła, a z drzew kapało po wilgotnej nocy. Siedem stopni, niskie, szare chmury, a słaby wiatr od zachodu ledwo ruszał resztkami liści na brzozach.

Stadnina leży na wzgórzu między dwoma jeziorami. Z ganku widać pagórki w każdą stronę, łąki w obniżeniach, pola ze ścierniskiem na wyższych miejscach i ciemną ścianę lasu na północy. W stajni od szóstej był ruch. Konie czyszczone, grzywy zaplatane w warkoczyki, siodła wyniesione na korytarz.

Święty Hubert i koniec sezonu

Hubertus to święto jeźdźców i myśliwych, związane z dniem świętego Huberta, patrona myśliwych, który przypada trzeciego listopada. W Polsce jego kult jest znany od wieków. Dawniej w ten dzień zaczynano sezon polowań. Dziś dla jeźdźców hubertus jest zakończeniem sezonu: ostatnim dużym przejazdem w terenie przed zimą, gdy pola są już puste, a ziemia jeszcze nie zamarzła.

Na jesiennych hubertusach nie poluje się na żadne zwierzę. Lisem jest jeden z jeźdźców. Ma przypiętą do lewego ramienia lisią kitę, prawdziwą albo sztuczną, ucieka, a reszta go goni. Kto zerwie kitę, wygrywa i za rok to on będzie lisem.

Trasa wyznaczona dzień wcześniej

Przed gonitwą jest przejazd terenowy. Prowadzi go jeździec nazywany masterem, który zna trasę i pilnuje tempa. Za nim jadą wszyscy, w kolejności, bez wyprzedzania. Trasę sprawdza się dzień wcześniej: przez które pole wolno przejechać, gdzie jest bród przez strumień, gdzie leżą kłody do przeskoczenia, które miejsca omijać.

Instruktorka ze stadniny pokazała mi na mapie, którędy jadą. Pętla kilkunastu kilometrów, najpierw po ściernisku na górkach, potem drogą leśną, przez łąkę nad jeziorem i z powrotem pod stadninę. Zgodę na przejazd przez cudze pola i przez las trzeba załatwić wcześniej, z właścicielami i z leśnictwem.

Po deszczowym tygodniu instruktorka zmieniła trasę. Łąkę nad jeziorem, w najniższym miejscu pętli, ominęli górą. Zobaczyłam dlaczego, kiedy zeszłam tam pieszo. Woda stała w trawie po kostki, a pod nią była miękka, czarna ziemia. Koń w galopie zapada się w taki grunt i łatwo naciąga ścięgno.

Na ściernisku na górkach było inaczej. Piaszczysta ziemia przepuściła wodę i była twarda, sprężysta. Na takich miejscach można przyspieszyć.

Pogoń

Przejazd wyruszył o dziesiątej. Trzydzieści kilka koni w kolumnie, jeźdźcy w czerwonych i ciemnych marynarkach albo po prostu w kurtkach, niektórzy z jesiennymi gałązkami dębu przypiętymi do kasku. Za nimi kilka bryczek dla tych, którzy nie jeżdżą wierzchem. Na przodzie sygnalista zagrał na rogu myśliwskim.

Stałam z aparatem na skraju lasu, przy drodze, którą mieli przejechać. Najpierw było słychać kopyta, potem zobaczyłam kolumnę wychodzącą z mgiełki nad łąką. Z koni szła para. Grunt pod nimi chlupał i rozpryskiwał się na boki, a jeźdźcy na końcu kolumny mieli spodnie obryzgane błotem do kolan.

Sama gonitwa odbyła się na dużej łące pod stadniną, wcześniej skoszonej i sprawdzonej. Lis ruszył z przewagą, kilkanaście koni za nim. Trwało to kilka minut. Lis robił zwroty przy krzakach, uciekał bokiem, zawracał. Kitę zerwała w końcu młoda amazonka na siwym koniu, przy samej linii drzew. Rozległy się brawa i dźwięk rogu.

Po gonitwie było ognisko, bigos z kotła i grochówka. Konie, wytarte słomą i przykryte derkami, stały już w stajni, a z otwartych drzwi szła para.

Co hubertus robi z ziemią

Po południu wróciłam na łąkę pod stadniną. Wyglądała jak po orce. Kilkadziesiąt koni galopujących w kółko na mokrej łące wyrywa darń i robi dziury głębokie na kilka centymetrów. Instruktorka powiedziała, że przez listopad łąkę się wałuje, a wiosną dosiewa trawę.

Dla koni grunt też ma znaczenie. Na zamarzniętej ziemi ślizgają się i obijają kopyta, dlatego hubertusy urządza się przed pierwszymi mrozami. Koniec października i początek listopada to ostatnie tygodnie, kiedy łąka bywa miękka, ale jeszcze nie grząska, jeśli pogoda dopisze.

Takie łąki wybiera się więc na gonitwę ostrożnie. Najlepsza jest wyżej położona, na przepuszczalnym gruncie, gdzie po deszczu woda szybko schodzi, i to po kilku suchych dniach. Po tygodniu deszczu nawet taka łąka jest za miękka.